Workshop 6: Wiens geluk weegt het zwaarst? – Tiel

Gemeente Tiel

Geluk is er niet alleen voor staan, ook niet in moeilijke tijden

Aanleiding

In de gemeente Tiel zijn vier coffeeshops gevestigd. Drie in het centrum en één er dichtbij. Ze hebben een regionale functie. Het merendeel van de klanten van de coffeeshops komt daarom met de auto en rijdt door de smalle straten van de binnenstad. Klanten parkeren vaak ‘even’ voor de deur om wiet te kopen; soms blijft de motor draaien. Regelmatig is het een komen en gaan van klanten.

Hoofdpersonen

De gemeente wil graag dat de coffeeshops verhuizen naar een plek buiten de binnenstad, dichtbij toegangswegen en uitvalswegen. Veel inwoners van de binnenstad delen deze wens. De ondernemers/winkeliers, verenigd in Hart van Tiel, juichen een verhuizing van de coffeeshops toe — het imago van het centrum kan daardoor positiever worden. Ook de coffeeshophouders zien kansen voor hun zaak bij een verhuizing, hoewel in de gemeente een uitsterfbeleid geldt, waarbij op termijn het aantal coffeeshops terug moet van vier naar twee. Zij moeten investeren in een nieuw pand, zonder echte toekomstverwachting. Maar de vraag is dan natuurlijk waar kunnen de coffeeshops naar toe?

De uitdaging

De uitdaging is om met alle betrokkenen in Tiel het vraagstuk van de coffeeshops vanuit de diverse perspectieven te onderzoeken en hanteren. Wat is het speelveld, wie zijn de spelers en wat staat er op het spel? Wat is er plezierig of juist problematisch en voor wie?

En als we het daar over eens zijn, hoe kunnen we dan op constructieve wijze aan een ‘oplossing’ werken? Een oplossing die het gezamenlijk geluk bevordert, zonder dat per se iedereen er persoonlijk blij van wordt. We denken dat er weinig mensen zijn die een coffeeshop in de spreekwoordelijke achtertuin willen hebben. Als dat daadwerkelijk zo is, hoe voorkomen we dan dat onbespreekbare zogenaamde NIMBY-stellingen betrokken worden?

Een veranderende context

De gemeente Tiel is op zoek naar een andere verhouding met de samenleving. De tijd dat de gemeente weet wat goed is voor de stad, dat zij het monopolie heeft op ‘het algemeen belang’ en dat er gebeurt wat het bestuur wil, ligt achter ons.

De gemeente wil niet alleen een gemeente voor de mensen zijn, maar vooral een gemeente van de mensen. De gemeente is de gemeenschap die we met elkaar vormen. Kortom, geluk is van ons allemaal. Maar wat als het moeilijk wordt? Natuurlijk moet er ruimte zijn voor verschillen, maar wat als de verschillende belangen botsen? Wiens geluk weegt dan het zwaarst?

Behulpzame theorie

Gebruikers van wiet en daarmee klanten van coffeeshops kunnen door hun levensstijl en gedrag bij anderen een gevoel van overlast veroorzaken. Dit maakt het moeilijker om hen in de buurt te accepteren. Bovendien, hoewel iedereen weet dat coffeeshops in Nederland bij een stad horen, staan wiet en coffeeshops altijd ter discussie. Het wordt dan gauw ook een morele kwestie. Is het goed of fout dat de verkoop van wiet is gelegaliseerd? De gemeente Tiel is aangemeld voor het experiment voor de gereguleerde wietteelt.

In de casus van Tiel is de uitdaging het vinden van een locatie voor iets waar bijna niemand van harte ‘welkom!’ tegen zegt. Echter, in een gemeente als gemeenschap doen alle belangen er toe. Dus ook die van gebruikers en van coffeeshophouders. Maar hoe komen we dan vanuit botsende belangen tot een gezamenlijke oplossing? Twee theoretische kaders kunnen hierbij behulpzaam zijn. De eerste gaat over ‘deep democracy’ en de tweede over de ‘juiste’ besluitvorming rond taaie vraagstukken in het publieke domein.

Het concept ‘deep democracy’  is als methode ontwikkeld in het Zuid-Afrika van na de apartheid (zie Kramer, 2014). Het is een gesprekstechniek waarbij conflicterende tegenstellingen worden gewaardeerd en onderzocht als mogelijkheid voor gezamenlijke verandering. Hierbij staat voorop dat alle belanghebbenden aan tafel zitten en elkaar horen en bevragen. Het doel is om het vaak niet gevoerde gesprek nu juist toch te voeren. Onze aanname is dat het elkaar ontmoeten in de moeite het streven naar gezamenlijk geluk bevordert en openingen biedt voor nieuwe oplossingen.

Voor zaken die vallen in de categorie ‘niet-in-mijn-voor-of-achtertuin’, kan de overheid globaal vier vormen van besluitvorming hanteren (Hisschemöller & Hoppe, 1995). De eerste is dat een overheid de macht gebruikt die zij heeft om gelegitimeerd beslissingen te nemen. De tweede weg is om de mensen die overlast van de keuze hebben, te compenseren. De derde manier is het technisch en/of abstract maken van de discussie. In het geval van de coffeeshops zouden bijvoorbeeld de afstanden tot woonhuizen, toegangswegen en uitvalswegen de doorslag kunnen geven. De vierde mogelijkheid is om met iedereen die het betreft – niemand uitgezonderd – stap voor stap tot een oplossing te komen die nu nog onvoorzien is. Bij deze vierde mogelijkheid  gaat het om samen uitzoeken en leren, ook van de waarden die verschillen. Deze mogelijkheid is het minst gemakkelijk, maar biedt de meeste kans op oprecht contact tussen gemeente en de samenleving. En in dat contact schuilt de belofte van vertrouwen, wederkerigheid en verbondenheid. Dit is precies waar de gemeente Tiel naar streeft.

Tijdens de werkconferentie wil de gemeente Tiel een zorgvuldig begin maken met het gesprek over de verhuizing van de coffeeshops. We organiseren daarvoor een workshop in twee logisch op elkaar volgende sessies.

De opzet van de workshop sessie 1 – een kritisch waarderende verkenning van het vraagstuk

Deze sessie begint met een korte toelichting op de casus, het theoretisch kader en het streven van de gemeente Tiel om met betrokkenen op zorgvuldige wijze aan het vraagstuk te gaan werken. Stel dat de gemeente Tiel kiest voor de vierde mogelijkheid van samen uitzoeken en leren, wat is dan een goed begin van dit proces? In deze eerste sessie wordt voor alle belanghebbenden in kaart gebracht hoe ze het vraagstuk bekijken en ervaren – wat zijn pijnpunten en wat is het verlangen? Waar ligt de spanning tussen verschillende belangen en waar de ruimte? Wat maakt samen oplossen de moeite waard? De uitkomst van deze verkenning is een meervoudig beeld (tekening of opstelling) van ‘het’ probleem.

De opzet van de workshop sessie 2 – oefenen met generatieve dialoog

Deze sessie begint met een korte toelichting op de casus, de theorie van ‘deep democracy’, en dialoog als veranderaanpak. Hoe kunnen we elkaar in onze verschillen ontmoeten en verstaan op een wijze die nieuwe mogelijkheden ontsluit? Deze vraag onderzoeken we in gesprekken over de verhuizing van de coffeeshops. Daarbij nemen we als startpunt het meervoudig beeld van belangen, pijnpunten en verlangens dat in sessie 1 is ontstaan. Lukt het om de moeite van tegenstrijdige belangen op te zoeken en ontstaat er ruimte voor beweging? Aan het einde van de sessie staan we stil bij het gevoerde gesprek. Wat hebben we ervaren en wat zien we als kracht en kwetsbaarheid van dergelijke dialoog rond (bijvoorbeeld) de verhuizing van de coffeeshops in Tiel? Hoe draagt het ‘zo met elkaar praten’ bij aan een democratisch samenspel en gezamenlijk geluk?

Literatuur

Hisschemöller, M., & Hoppe, R. (Winter 1995-96). Coping with intractable controversies: The case for problem structuring in policy design and analysis. Knowledge and Policy: The International Journal of Knowledge Transfer and Utilization, 8(4), 40-60.
Kramer, J. (2018, 6e druk). Deep democracy: De wijsheid van de minderheid. Zaltbommel: Thema.

De moderator van deze workshop is Daniëlle Zandee. Lees hier meer over haar werkwijze.

Terug naar het workshop overzicht